Warmtepomp & waterkwaliteit
Waterontharder en warmtepomp: waar moet u op letten?
Een waterontharder kan prima naast een warmtepomp bestaan. Toch is “onthard water is altijd beter” te simpel. Eerst moet duidelijk zijn over welk watercircuit het gaat en wat de fabrikant van uw toestel voorschrijft.
De belangrijkste stap
Begin met het juiste watercircuit
Bij een warmtepomp lopen verschillende waterstromen langs elkaar heen. Ze geven warmte door via een warmtewisselaar, maar mengen normaal gesproken niet met elkaar. Daardoor heeft een waterontharder in de drinkwaterleiding niet automatisch hetzelfde effect op het water in de vloerverwarming.
Deze scheiding voorkomt veel misverstanden. Kalkaanslag in een voorraadvat voor warm tapwater is iets anders dan de waterkwaliteit in een gesloten verwarmingssysteem.
Drie gescheiden delen
Welk water komt waar?
Niet elke warmtepomp heeft alle drie de circuits. Een broncircuit komt bijvoorbeeld vooral voor bij bodemwarmtepompen.
Drinkwater en warm tapwater
Dit water komt via de watermeter uw huis binnen en stroomt naar kranen, douche en eventueel het voorraadvat. Een centrale waterontharder of conditioner wordt meestal in deze leiding geplaatst.
Gesloten verwarmingscircuit
Dit water circuleert door de warmtepomp, vloerverwarming of radiatoren. Het wordt bij de installatie gevuld en daarna normaal gesproken alleen bijgevuld. Het is niet hetzelfde water als uit de kraan.
Broncircuit
Een bodemwarmtepomp heeft daarnaast een apart broncircuit. Daarin kan water of een water-glycolmengsel circuleren. Dit circuit hoort niet bij de drinkwaterinstallatie.
Van hybride tot gasloos
Het type warmtepomp bepaalt waar onthard water terechtkomt
De techniek verandert snel, maar de hoofdvraag blijft eenvoudig: maakt het toestel alleen ruimteverwarming, ook warm kraanwater, of werkt het samen met een ketel?
Hybride warmtepomp
De warmtepomp verwarmt meestal het huis. De cv-ketel springt bij op koude dagen en maakt doorgaans het warme kraanwater. Een centrale zoutontharder raakt daarom vooral de tapwaterkant van de cv-ketel. Voor het gesloten cv-circuit is vooral het vul- en bijvulwater belangrijk.
Volledig elektrisch
Een all-electric warmtepomp verwarmt het huis én het kraanwater. Voor warm kraanwater is meestal een voorraadvat nodig. Dat vat krijgt voortdurend drinkwater binnen en staat dus rechtstreeks achter een centrale waterontharder. Het cv-water blijft een apart, gesloten circuit.
Warmtepompboiler
Een warmtepompboiler maakt alleen warm kraanwater. Het boilervat, de warmtewisselaar en de anode staan direct in contact met het behandelde drinkwater. Juist bij dit type zijn de voorgeschreven waterhardheid en het onderhoud van het vat belangrijk.
Hybride met waterstofketel
In de proefwijk Wagenborgen verwarmt de warmtepomp de woning en levert een waterstofketel het warme kraanwater en piekwarmte. Voor de waterkwaliteit werkt dit in de basis net als bij een gewone hybride installatie: controleer zowel de ketel als de warmtepomp.
Ook bij all-electric-ready geldt: zolang de cv-ketel het kraanwater maakt, lijkt de situatie op een hybride systeem. Zodra een voorraadvat wordt toegevoegd, komt ook dat vat achter de waterontharder te staan.
Gesloten verwarmingssysteem
Zeer zacht is niet automatisch beter
Voor het water in het verwarmingscircuit kan een fabrikant grenzen stellen aan onder meer hardheid, zuurgraad, geleidbaarheid en chloride. Die waarden zijn bedoeld om vervuiling, afzetting en corrosie te beperken.
Een concreet voorbeeld: de installatiehandleiding van de Itho Daalderop WPU-E 5G noemt voor het verwarmingswater een hardheid van 3 tot 12 °dH. Volledig onthard water van ongeveer 0 °dH valt dus buiten die opgegeven bandbreedte. Dit voorbeeld geldt niet automatisch voor ieder ander merk of model.
Bij een gesloten systeem is bovendien vooral het vul- en bijvulwater van belang. Een centrale ontharder in huis verandert het circulerende water niet voortdurend; hij speelt alleen een rol als via die behandelde leiding wordt gevuld of bijgevuld.
Warm tapwater
Hier kan minder hardheid juist kalkvorming beperken
In een voorraadvat of warmtewisselaar wordt drinkwater verwarmd. Bij hogere temperaturen kan calciumcarbonaat gemakkelijker neerslaan als kalkaanslag.
Een ontharder met zout verlaagt de hoeveelheid calcium en magnesium in dit water. Daardoor kan minder kalkaanslag ontstaan. Een zoutloos systeem verlaagt de gemeten hardheid meestal niet, maar probeert de vorming of hechting van kalk te beïnvloeden.
Ook hier blijft de handleiding leidend. Controleer welke waterkwaliteit het voorraadvat, de warmtewisselaar en andere onderdelen toelaten. Kijk daarnaast of het gekozen waterbehandelingssysteem bedoeld en gecertificeerd is voor toepassing in drinkwater en warm tapwater.
Veelgehoord misverstand
Kan een zoutontharder de elektronica beschadigen?
Niet rechtstreeks. De printplaat en regeling van een warmtepomp komen niet in contact met het water. Er is geen algemene onderbouwing dat normaal onthard drinkwater de besturingselektronica aantast.
De waarschuwing van Vereniging Eigen Huis gaat over iets anders. Door ionenwisseling verandert de samenstelling van het water: calcium en magnesium worden grotendeels vervangen door natrium. Volgens sommige fabrikanten kan die combinatie van warm water en een gewijzigde watersamenstelling watergevoerde onderdelen aantasten. Daardoor kunnen lekkages ontstaan en kan de garantie in het geding komen.
Bij een geëmailleerd warmwatervat speelt ook de anode een rol. Dat is een onderdeel dat het metalen vat tegen corrosie beschermt. Er bestaan opofferingsanodes en elektronisch gevoede anodes. Hun werking en levensduur hangen mede af van de watersamenstelling en elektrische geleidbaarheid. A.O. Smith waarschuwt bijvoorbeeld dat een zoutontharder de opofferingsanode sneller kan laten verbruiken en adviseert dan vaker controle.
Voor plaatsing of bijvullen
Vijf punten om te controleren
Noteer merk en typenummer
Zoek de installatiehandleiding van uw exacte warmtepomp en voorraadvat. Eisen kunnen per model verschillen.
Bepaal welk circuit wordt behandeld
Vraag waar de waterbehandeling wordt geplaatst en of het vulpunt van de verwarming vóór of na het systeem zit.
Meet de hardheid na behandeling
Ga niet alleen af op de instelling van het apparaat. Laat zo nodig controleren welke hardheid daadwerkelijk wordt geleverd.
Controleer de toegestane waarden
Kijk behalve naar hardheid ook naar pH, geleidbaarheid, chloride, het type boilervat en de voorgeschreven controle van de anode.
Leg de keuze vast
Laat de installateur noteren welk water is gebruikt voor vullen en bijvullen. Bewaar dit bij de handleiding en garantiedocumenten.
Conclusie
Een combinatie kan, maar niet op de automatische piloot
Een waterontharder of zoutloos systeem en een warmtepomp kunnen in dezelfde woning worden gebruikt. De veilige combinatie hangt af van de plaats van het systeem, de verschillende watercircuits, het type warmwatervat en de eisen van de fabrikant.
Wilt u vooral kalkaanslag in douche, kranen en warmwatervoorraad beperken? Kijk dan naar de drinkwater- en warmtapwaterzijde. Gaat het om vullen of bijvullen van het gesloten verwarmingssysteem? Controleer dan eerst de toegestane waterwaarden van het exacte toestel en laat de installateur de gekozen aanpak bevestigen.
Bronnen & verdieping
Handleiding en regels eerst
De eisen verschillen per toestel. Daarom verwijzen we naar officiële installatievoorschriften en Nederlandse regels voor drinkwaterinstallaties.
Uw installatie
Twijfelt u over de juiste combinatie?
Noem het merk en type warmtepomp, uw waterhardheid en wat u wilt beschermen. Dan kan gerichter worden gekeken welke informatie u nog nodig heeft.
Stel uw vraag →